هفته نامه سلامت – دکتر زهرا عبداللهی، متخصص تغذیه: در میان انبوه پیامکای درست و غلطی که این روزا از راه شبکه های اجتماعی رد و تبدیل میشه، بعضی مربوط به بخش سلامت هستن و بسیار سوال برانگیزند.

تازگیا متنی در وایبر دست به دست شده، با این مضمون که ۲۰ سال پیش دانشمندی کشف کرده که آهن رو اگه به آرد نون اضافه و اونو مصرف کنیم، باعث فراموشی می شه، در حالی که مسوولان کشور آرد رو با آهن غنی می کنن و ما در آینده با تعداد زیادی افراد گرفتار به فراموشی مواجه هستیم! یادداشتی که در ادامه پیش رو دارین، پاسخیه به همین شایعه؛ یعنی قضیه غنی سازی آرد و رابطه اون با فراموشی.

واقعیت اینه که کمبود آهن شایع ترین دلیل کم خونی است. براساس آمارهای جهانی نزدیک به یه چهارم جمعیت دنیا کم خون هستن. کم خونی در تموم سنین دیده می شه. زنان در سنین باروری (به دلیل عادت ماهیانه، بارداری، شیردهی) و کودکان زیر ۵ سال بیشتر در برابر کم خونی فقر آهن هستن و کمبود آهن در این مقاطع سنی می تونه باعث تاخیر رشد جسمی، کاهش قدرت یادگیری و ضریب هوشی به اندازه ۵ تا ۱۰ امتیاز شه.

آدمایی که دچار کمبود آهن و کم خونی می شن، به دلیل ضعیف شدن سیستم ایمنی و کاهش مقاومت بدن در برابر عفونتا، بیشتر مریض می شن و دوره مریضی در اونا طولانی تره. اثرات کم خونی مخصوصا نوع شدید اون در دوران شیرخواری و اوایل کودکی  تقریبا غیرقابل جبران و با درمان بعدی هم قابل اصلاح نیس. براساس آمارهای جهانی، کمبود آهن به رشد و تکامل مغزی ۴۰ تا ۶۰ درصد کودکان ۶ تا ۲۴ ماهه کشورای در حال پیشرفت آسیب می زنه.

کم خونی در دوران بارداری به دلیل کمبود آهن باعث تاخیر رشد جنین و تولد نوزاد با وزن کمتر از ۲۵۰۰ گرم می شه. آدمایی که دچار کمبود آهن و کم خونی می شن همیشه احساس ضعف و خستگی می کنن و در نتیجه از کارایی اونا کم میشه. کمبود اسیدفولیک که دلایل کمبود اون در کشور ما هم هست با مشکلات جدی مانند ناهنجاری مادرزادی سیستم عصبی همراه س.

غنی سازی در دنیا

یکی از راه های جلوگیری از دچار شدن به کمبود آهن و اسیدفولیک، اضافه کردن اونا به مواد غذایی یا غنی سازیه. البته غنی سازی روش جدیدی واسه پیشگیری از کمبود مواد مغذی نیس و بیشتر از ۱۰۰ ساله که از این روش واسه پیشگیری و کنترل مشکلات کمبود بعضی از ریزمغذیا استفاده می شه. مثلا، اضافه کردن ید به نمک سفره واسه پیشگیری و درمان گواتر که در اثر کمبود ید ایجاد می شه، از سال ۱۸۳۱ شروع شده.

غنی سازی آرد گندم از حدود ۶۰ سال پیش در کشورای آمریکا و انگلیس اجرا شده و ریزمغذیایی مثل آهن، کلسیم و ویتامینای گروه B به آرد اضافه شده. از سال ۱۹۹۶، کشورای جور واجور، اسیدفولیک رو هم به آرد گندم اضافه کردن. دلیل این کار، تاثیر اسیدفولیک بر کاهش مشکلات مادرزادی لوله عصبی (NTD)، کاهش گسترش هموسیستیئن بالا (که خطر عامل بیماریای قلبی عروقی است)، کاهش گسترش سرطانا و آلزایمره که طی تحقیقات زیادی به اثبات رسیده.

واقعا برخلاف شایعه هایی که غنی سازی آرد رو باعث بروز فراموشی معرفی می کنن، غنی سازی آرد با آهن و اسیدفولیک یکی از راه های موثر واسه پیشگیری از فراموشی، بیماریای قلبی عروقی و سرطان حساب می شه و مطالعه زیادی که در کشورای جور واجور انجام شده موثر بودن غنی سازی آرد با آهن و اسیدفولیک رو نشون میده.

در آمریکا، غنی سازی آرد با اسیدفولیک از سال ۱۹۹۶ شروع شد و گسترش مشکلات مادرزادی لوله عصبی تا ۱۹ درصدکاهش پیدا کرد. در کشور کانادا هم طی سالای ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۱ که اسیدفولیک به آرد اضافه شده، مشکلات مادرزادی لوله عصبی تا ۵۰ درصد کم شده.



دلیل اضافه کردن اسیدفولیک به آرد

به دلیل اهمیت اسید فولیک در ارتقای سطح سلامت جامعه، این ویتامین امروزه در دنیا بسیار روش زوم شده. علاوه بر اون با در نظر گرفتن نقش خاص اسیدفولیک در کاهش هموسیستئین، از این ویتامین به عنوان یه عامل در پیشگیری از بیماریای قلبی عروقی، سکته مغزی، ترومبوز وریدهای عمقی و آمبولی ریوی نام بردن. به خاطر این FDA آمریکا از سال ۱۹۹۴ اضافه کردن اونو به آرد غلات واسه غنی سازی مجاز اعلام کرده. البته مصرف ۰.۴ میلی گرم از این ویتامین در زنان در سنین باروری علاوه بر تامین نیاز روزانه اون از بروز ناهنجاری مادرزادی لوله عصبی در نوزادان هم پیشگیری می کنه.

شایعه هایی که منبع علمی نداره

بعضی افراد با اطلاعات غلط و غیرعلمی باعث استرس اذهان عمومی و پریشونی و گیجی مردم می شن. چیزی که مسلمه اینکه هر ویتامین یا ماده معدنی مانند آهن، روی، کلسیم، ید، منیزیم، پتاسیم و… اگه زیادتر از اندازه لازم بدن مصرف شن، می تونن سلامت مصرف کننده رو با مشکلات مختلفی به خطر بندازن ولی لازمه مردم بدونن که در برنامه های غنی سازی موادغذایی مثل آرد، مقداری از آهن یا هر ماده مغذی دیگری به آرد اضافه می شه که باعث اضافه دریافت بدن نشده و سلامت اونو به خطر نمیندازه. از طرف دیگه، در تحقیقات مختلفی ثابت شده آهن و اسیدفولیک اثر پیشگیری کننده از بروز فراموشی دارن، پس این جوری شایعات و اخبار کذب نباید باعث پریشونی و گیجی مردم شن.