:

اون چیزی که در اول تموم نسخه های تجویزی به وسیله پزشکان و معاینه کنندگان دیده می شه، واژه Rxه که این واژه به معنی موارد تجویزیه که تموم پزشکان واسه نوشتن هر نسخه، چه نسخه دارویی و چه نسخه عینک در بالا و سمت چپ نسخه می نویسند و بعد زیر اون چیزی که رو که لازمه واسه مریض خود تجویز کنن، می نویسند. به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل ازوبلاک عینک  ( http://einak.blogspot.com )  ،  تو یه نسخه تجویز عینک ممکنه ما قسمتای مختلفی رو ببینیم. یه قسمت که تجویز نمره عینک واسه دید دوره و در قسمتی دیگه هم ممکنه تجویز عینک واسه دید نزدیک یا یعنی عینک مطالعه رو ببینیم.

* تجویز نمره دور مریض

در اول باید با دو واژه OD و OS أشنا شیم. در واقع OD مخفف کلمه لاتین Ocular Dexter به معنی چشم راست و OS مخفف Ocular Sinister و به معنی چشم چپه، که در نوشتن نسخه عینک واسه مشخص کردن چشم راست و چپ مریض از این واژه ها استفاده می شه. اگه این دو واژه قبل از نمره عینک نوشته نشده باشن، طبق قرار داد نمره OD (چشم راست) رو در خط بالا و نمره OS (چشم چپ) رو در خط پایین می نویسند.

واسه تجویز نمره عینک دور مریض، اول نمره عیب انکساری مریض که شامل دوربینی یا نزدیک بینی است نوشته می شه که واحد اون طبق دیوپتره. اینجوری که نمره های مثبت مربوط به دوربینی (هایپرمتروپی) و نمره های با علامت منفی مربوط به نزدیک بینی (مایوپی) است و معمولا جلوی عدد اون علامت D به معنی دیوپتر، یا sph یا s که به معنی اسفریک بودن نمره س (یعنی آستیگماتیسم موجود نیس و قدرت در تموم جهات و محورها یه جوره)، می ذارن.

مثلا تو یه فرد که چشم راست اون ۱ نمره نزدیک بینی و چشم چپ اون ۱ نمره دوربینی داره بدین صورت نوشته می شه :

OD : -1.00 sph (DS)

OS : +1.00 DS (sph)

درصورتیکه مریض علاوه بر نزدیک بینی یا دور بینی، عیب انکساری آستیگماتیسم هم داشته باشه، پس از نوشتن قدرت دیوپتریک دوربینی یا نزدیک بینی، یه علامت ممیز (/) گذاشته، قدرت دیوپتریک آستیگماتیسم فرد رو نوشته پس از اون یه علامت ضربدر می ذاریم و محور آستیگماتیسم رو می نویسیم.

مثلا اگه در مثال قبل، مریض در چشم راست خود علاوه بر نزدیک بینی، ۵/۰ دیوپتر آستیگماتیسم در محور ۱۸۰ درجه داشته باشه، اینجوری نوشته می شه :

OD : -1.00 / -0.50 × ۱۸۰

(اینم بگیم که قدرت آستیگماتیسم در بیشتر موارد با علامت منفی نوشته می شه)

پس اینجوری تو یه نسخه عینک واسه هر چشم، ما قدرت نزدیک بینی یا دوربینی و اندازه و محور آستیگماتیسم چشم فرد رو می تونیم مشاهده کنیم.

اگه فرد تنها دارای آستیگماتیسم بوده و نزدیک بینی یا دوربینی نداشته باشه، به جای نزدیک بینی یا دوربینی کلمه plano نوشته می شه که به معنی نمره صفره.

به طور مثال :

OD : Plano / -0.50 × ۱۸۰

(که اینجا مریض فقط دارای ۵/۰ دیوپتر آستیگماتیسم در محور ۱۸۰ درجه س)

پس از نمره عینک فرد، ما یه کلمه اختصاری به عنوان pd می بینیم که معمولا عددی جلوی اون نوشته شده، pd در واقع فرم اختصاری pupillary distanceه که برابره با فاصله بین مراکز دو مردمک چشم، که طبق میلیمتر نوشته می شه. مثلا در فردی که فاصله بین مراکز مردمک هاش ۶۰ میلیمتر باشه، نوشته می شه : pd = 60 mm

در این مرحله تموم اطلاعات لازم واسه ساختن یه عینک دید دور واسه مریض هست و فرد عینک ساز می تونه با در نظر گرفتن اطلاعات موجود در نسخه، شیشه عینک مورد نظر رو انتخاب کرده و با انجام دادن تنظیمات لازم اونو در فریم عینک دلخواه مریض نصب کنه.

* تجویز عینک واسه دید نزدیک (عینک مطالعه) در افراد پیرچشم

اینجا ما معمولا با یه کلمه Add مواجه هستیم که Add یا Addition به معنی اضافه و همیشه یه نمره مثبته که واسه افراد دارای پیرچشمی تجویز می شه. اندازه Add طبق سن فرد و عوامل دیگه اندازه گیری شده و در نسخه نوشته می شه. Add در واقع یه نمره مثبت اسفریکاله که با نمره اسفریکال (دوربینی یا نزدیک بینی) دید دور جمع جبری می شه و نمره عینک نزدیک به دست میاد.

مثلا اگه در همون فرد مثالای قبل بخوایم ۲ دیوپتر Add تجویز کنیم، بدین صورت می نویسیم :

Add = + 2.00 D sph

که اینجا در واقع نمره عینک فرد واسه مطالعه برابره با -۱.۰۰+۲.۰۰=+۱.۰۰ واسه چشم راست و +۱.۰۰+۲.۰۰=+۳.۰۰ واسه چشم چپ، که این مقدار اسفریکال نمره عینک نزدیک فرده و اندازه و محور آستیگماتیسم اون تغییری نمی کنه و مانند دوره.

البته تموم این محاسبات به وسیله عینک ساز صورت میگیره و فرد معاینه کننده در نسخه تنها اندازه Add رو می نویسه مگه اینکه بخواد فقط واسه مریض عینک نزدیک تجویز کنه که در اون صورت معمولا بالای نمره تجویزی نوشته می شه : Near Glasses یا Near Correction که به معنی عینک نزدیکه.

پس از نوشتن اندازه Add لازمه Npd مریض هم نوشته شه. Npd یا Near Pupillary Distance یعنی فاصله بین مراکز مردمکای دوچشم موقع نگاه به نزدیک، که همیشه Npd

* اینجا یه نسخه مثلا می بینیم :

Rx

OD : +2.50 / -1.25 ×

OS : +1.00 / -0.75 × ۶۵

Pd = 66 mm

Add : +1.5 D sph

Npd = 62 mm

تفسیر این نسخه بدین صورته که فرد در چشم راست خود ۵/۲+ دیوپتر دوربینی و۲۵/۱ دیوپتر آستیگماتیسم در محور درجه داره. در چشم چپ خود هم ۱+ دیوپتر دوربینی و ۷۵/۰ دیوپتر استیگماتیسم در محور ۶۵ درجه داره، که واسه ساخت عینک نزدیک فرد باید به نمره دوربینی هر دوچشم اون ۵/۱+ دیوپتر اضافه کرد. اینجوری نسخه عینک نزدیک اون به صورت زیر می شه :

OD : +4.00 / -1.25 ×

OS : +2.50 / -0.75 × ۶۵

 

* توضیح بعضی واژه ها

چشم سالم (امتروپ) :

تو یه چشم سالم که هیچ عیب انکساری خاصی نداشته باشه، پرتوهای نور ورودی به چشم، پس از گذشتن از مسیرهای شفاف چشم در روی شبکیه به هم رسیده و کانونی می شن، در نتیجه ما تصویر واضحی از چیزی که رو که نگاه می کنیم می بینیم.

مایوپی (نزدیک بینی) :

 به حالتی میگن که پرتوهای نوری که به چشم وارد می شه در جلوی شبکیه به هم برسن که در این حالت دید روشن از بین میره. این حالت دو دلیل می تونه داشته باشه، یکی بزرگ بودن اندازه کره چشم نسبت به اندازه طبیعی اون و دیگری زیاد بودن قدرت اپتیکی چشم که پرتوهای ورودی رو بیشتر از اندازه شکست داده، باعث می شه که تابشا نزدیکتر و جلوتر از شبکیه به هم برسن.

افراد نزدیک بین فواصل نزدیک رو بهتر و روشن تر می بینه و دید دور اونا دچار اشکاله. واسه اصلاح این حالت از عدسیهای مقعر (با نمره منفی) استفاده می شه که با واگرا کردن پرتوهای نور به اندازه لازم باعث می شه تابشا دورتر از نقطه قبل و روی شبکیه کانونی شن.

 

هایپرمتروپی (دوربینی) :

به حالتی میگن که پرتوهای نوری که به چشم وارد می شه در پشت شبکیه به هم برسن که در این حالت هم دید روشن از بین میره. این حالت هم دو دلیل می تونه داشته باشه، یکی کوچیک بودن اندازه کره چشم نسبت به اندازه طبیعی اون و دیگری کم بودن قدرت اپتیکی چشم که پرتوهای ورودی رو کمتر از اندازه شکست داده، باعث می شه که تابشا دورتر و پشت شبکیه به هم برسن.

افراد دوربین فواصل نزدیک رو تار می بینه و دید دور اونا واضحتره. واسه اصلاح این حالت از عدسیهای محدب (با نمره مثبت) استفاده می شه که با همگرا کردن پرتوهای نور به اندازه لازم باعث می شه تابشا نزدیکتر از نقطه قبل و روی شبکیه کانونی شن.

آستیگماتیسم :

 در این حالت شکل قرنیه به طور کامل کروی نیس و اختلاف قدرت در محورهای جور واجور چشم دیده می شه که معمولا تو یه محور بیشترین و تو یه محور کمترین قدرت رو داریم، که اختلاف بین اونا اندازه آستیگماتیسم رو تعیین کرده و محور آستیگماتیسم برابر با محوریست که قدرت بیشتری داشته و نمره کمتر (منفی تری) داره. واسه درمان این حالت از عدسیهای استوانه ای شکل استفاده می شه که فقط تو یه جهت و محور خاص اعمال قدرت کرده، تابشا رو تغییر راه داده، روی شبکیه میندازن. 

پیرچشمی :

 اگه فرد احساس می کنه دید نزدیکش دچار اشکال شده و واسه مطالعه و انجام دادن کارای نزدیک خود نیاز داره چیزی که رو که می خواد نگاه کنه نسبت به قبل کمی دورتر نگه داره تا اونو روشن ببینه، نشون دهنده بروز پیرچشمی در فرده که باید واسه اصلاح اون، از عینک نزدیک استفاده کنه.

دلیل ایجاد پیرچشمی کاهش قدرت تطابقیه که با افزایش سن قدرت یکی بودن فرد واسه نگاه کردن به نزدیک کم شده و نمی تونه به اندازه لازم یکی بودن کنه و تصویر رو روی شبکیه خود بندازه. یکی بودن در واقع افزایش قدرت عدسیه که به وسیله انقباض عضلات مژگانی چشم صورت میگیره و خاصیت الاستیک و انعطاف پذیری عدسی چشم امکان افزایش حجم و در نتیجه قدرت عدسی رو جفت و جور می کنه،

اما هرچه سن بالاتر میره از اندازه الاسیته عدسی کم شده، قدرت یکی بودن کم میشه که این مشکل به وسیله عدسیهای مثبت که به نمره چشم اضافه می شه از بین میره و دید روشن می شه. معمولا عینکای مطالعه بزرگ نمایی ایجاد می کنن.

اینجا هم تصویری از چگونگی اصلاح نزدیک بینی و دوربینی به وسیله عدسیهای مقعر و محدب می بینیم. (شکل اول نشون دهنده چشم سالمه که تابشا مستقیم روی شبکیه کانونی می شن. شکل دوم چشم نزدیک بین و اصلاح اون به وسیله عدسی منفی و شکل سوم چشم دوربین و اصلاح اون به وسیله عدسی مثبت رو نشون میده.

پرتوهای زردرنگ نشون دهنده پرتوهای ورودی به چشم بدون اصلاح به وسیله عینکه و پرتوهای قرمز رنگ نشون دهنده راه ورودی تابشا به چشم پس از گذشتن از عدسی اصلاحیه).

.

منبع :